Narkotyk to środek wywołujący uzależnienie. Należy przy tym pamiętać, iż pojęcie to obejmuje zarówno substancje uzależniające o działaniu pobudzającym, np. środki psychostymulujące (amfetamina, kokaina) jak i o działaniu silnie hamującym (np. barbiturany, benzodiazepiny, alkohole, w tym alkohol etylowy) a także środki psychodysleptyczne (halucynogenne, np. LSD-25, meskalina, psylocybina).

Co to jest zespół uzależnienia?

Na zespół uzależnienia składają się takie zjawiska fizjologiczne, behawioralne i poznawcze, kiedy zachowania związane z używaniem substancji uzyskują wyraźną przewagę nad innymi, które były charakterystyczne dla danej osoby.

Kiedy możemy rozpoznać zespół uzależnienia?

Najistotniejsze cechy i objawy zespołu uzależnienia to:

- silna potrzeba lub przymus używania substancji psychoaktywnej,
- utrata samokontroli w używaniu substancji psychoaktywnej (niemożność przerwania przyjmowania, utrata kontroli dawek),
- przyjmowanie substancji w celu uniknięcia objawów abstynencyjnych (patrz niżej),
- wystąpienie zespołu abstynencyjnego po przerwaniu przyjmowania substancji,
- wzrost tolerancji (patrz niżej),
- charakterystyczny indywidualny sposób używania substancji,
- postępujące zaniedbywanie innych zainteresowań lub przyjemności na rzecz zdobywania i przyjmowania substancji uzależniającej,
- zażywanie środka mimo wyraźnych szkód fizycznych, psychicznych, społecznych, o których wiadomo, że mają związek z przyjmowaniem środka.

Jeśli stwierdzimy, że występują co najmniej trzy z powyższych objawów nieprzerwanie przez miesiąc w ciągu ostatniego roku, rozpoznajemy zespół uzależnienia.

Co to są objawy abstynencyjne i zespół abstynencyjny?

Objawy abstynencyjne to zjawiska fizyczne i psychiczne wiążące się odstawieniem środków psychoaktywnych. Całość takich zjawisk charakterystycznych dla danego środka, nazywamy zespołem abstynencyjnym. Jego występowanie po odstawieniu narkotyku jest jednym z czynników potwierdzających uzależnienie. W sytuacji, gdy najbardziej nasilone są objawy somatyczne (w przypadku opiatów m.in. biegunka, wymioty, bóle mięśni, wyciek z nosa, nadmierna potliwość) - mówi się o zależności fizycznej. Jeśli większe znaczenie mają dolegliwości psychiczne - mówi się o zależności psychicznej. W praktyce objawy są często ze sobą silnie powiązane, a ich wyraźne rozgraniczenie wydaje się być sztuczne.

Rodzaje narkotyków:

1. Amfetamina

To cała grupa środków psychostymulujących pochodnych fenylopropylanu. Środki te, w odróżnieniu od kokainy powodują długotrwałe pobudzenie. W ciągu ostatnich stu lat były one wykorzystywane w różnorodny sposób: od zastosowań leczniczych w medycynie, poprzez stosowanie ich jako środki odchudzające przez osoby otyłe; były również powszechne wśród sportowców jako tzw. koks (doping) w sporcie; obecnie pozostają przede wszystkim środkami odurzającymi stosowanymi przez narkomanów.

Metamfetamina względem chemicznym jest podobna do amfetaminy; różni się od niej tylko obecnością grupy N-metylowej. Jej pobudzające działanie na ośrodkowy układ nerwowy jest słabsze niż amfetaminy, a efekty euforyzujące są podobne do kokainy, ale utrzymują się dłużej.

Zewnętrzne oznaki używania amfetamin:

- nerwowość, drażliwość,
- rozszerzone źrenice, w nikłym stopniu reagujące na światło,
- kłopoty ze snem,
- wahania nastroju od euforii do depresji,
- nadmierne poczucie pewności lub nieuzasadniony strach,
- znaczne ubytki wagi ciała (przy długotrwałym używaniu).

Na co należy zwrócić uwagę:

- tabletki, kapsułki,
- małe opakowania plastikowe zawierające biały proszek lub kryształy,
- igły, strzykawki.

Nazwy slangowe:

- amfa, proszek, spid, proch, feta, setka, witamina A.

2. Ecstasy (MDMA)

Jest syntetycznym analogiem amfetaminy i meskaliny - z jednej strony wykazuje działanie stymulujące układ nerwowy (podobnie jak amfetamina), z drugiej posiada właściwości psychodeliczne (podobnie jak meskalina). Często nazwa ecstasy używana jest także w szerszym znaczeniu: w stosunku do innych analogów metamfetaminy o podobnym, jednocześnie stymulującym i halucynogennym działaniu (MDA, BDB czy MBDB). Substancja aktywna w preparatach ecstasy to 3,4-metylenodioksymetamfetamina (MDMA).

Zewnętrzne oznaki używania:

- rozszerzenie źrenic,
- pobudzenie,
- mało racjonalne i dziwne zachowanie (np. okazywanie niecodziennej sympatii wobec innych),
- czasem brak koordynacji ruchowej.

Nazwy slangowe:

- eska, bleta, piguła,
- nazwy własne tabletek, np. UFO, Love, Superman, Mitsubishi, Vogel, Herz, Sonne, VW.

3. Grzyby halucynogenne

Spośród 5.000 odmian grzybów znanych przez człowieka - około 80 odmian posiada właściwości psychoaktywne. Są one spotykane, oprócz dalekiej północy, na każdej szerokości geograficznej. Zazwyczaj miały one zastosowanie lokalne, związane z miejscowymi zwyczajami i obrzędami; stosowane były od wieków. Otaczano je czcią na całym świecie, ale szczególny kult grzybów istniał w Ameryce Południowej i Północnej. Spośród wszystkich grzybów wywołujących halucynacje, na uwagę zasługuję dwa gatunki: grzyby psylocyble (Psylocyble mexicana / astecorum) i muchomor czerwony (Amanita muscaria), gdyż właśnie te są współcześnie używane ze względu na właściwości psychodeliczne.

Zewnętrzne oznaki używania grzybów halucynogennych:

- zachowanie odurzonego może mieć bardzo różny charakter od spokojnego i przygaszonego do stanów silnego rozdrażnienia, a nawet wściekłości,
- wszystkie zmysły są bardzo wrażliwe, a w szczególności słuch i wzrok,
- normalne oświetlenie staje się nie do zniesienia, najsłabsze dźwięki są wychwytywane, drobne przedmioty przybierają przybierają ogromne rozmiary stając się przeszkodami nie do przebycia.

Objawy użycia grzybów halucynogennych:

- gadatliwość i wesoły nastrój,
- silne halucynacje,
- prowadzenie rozmów z wyimaginowanymi osobami,
- wyostrzenie zmysłów wzroku i słuchu.

Nazwy slangowe grzybów halucynogennych:

- grzybki, psylocyby, psyfki, baluny.

4. Kleje

Zwyczaj wdychania rozpuszczalników organicznych stosowanych do rozpuszczania kauczuku, farb, lakierów, klejów, tworzyw sztucznych, itp. rozpowszechnił się pod koniec lat sześćdziesiątych w Stanach Zjednoczonych, głównie wśród dzieci i młodzieży z raczej biednych środowisk miejskich. W Polsce, tak jak i w innych krajach, po ten rodzaj narkotyków najczęściej sięgają dzieci i młodzież.

Łatwa dostępność do wziewnych środków odurzających bierze się z dwóch powodów:

- większość z nich jest legalna i w związku z tym pozostaje w ciągłej sprzedaży,
- cena ich jest relatywnie niska w stosunku do innych substancji odurzających.

Wiele produktów, w które zaopatrzone jest każde gospodarstwo domowe zawiera rozpuszczalniki mogące służyć jako środki odurzające.

Zewnętrzne oznaki używania:

- wyraźny zapach rozpuszczalników,
- zaburzenia mowy (mowa zamazana, bełkotliwa),
- zapalenie spojówek,
- nieporadność ruchowa, bełkotliwa),
- gadatliwość,
- nadwrażliwość na światło,
- katar lub krwawienie z nosa,
- kichanie i kaszel,
- ożywienie i podniecenie.

U osób, które inhalują środki wziewne regularnie i przez dłuższy czas mogą w okolicach nosa i ust występować krosty i wrzody, na wargach - pęknięcia.

Na co należy zwrócić uwagę:

- tuby kleju, smary,
- torebki plastikowe z klejem,
- pojemniki, chusteczki.

Nazwy slangowe:

- solwent, rozpuchol, budzio.

5. Kokaina

W Ameryce Południowej Indianie żuli liście krzewu Erythroxylon coca w celu zwiększenia wydolności fizycznej, zmniejszenia głodu i podniesienia nastroju. W 1860 r. wyizolowano z liści tej rośliny alkaloid i nazwano kokainą. W 1884 r. użyto po raz pierwszy kokainy jako środka znieczulającego miejscowo. Przełom XIX i XX wieku przyniósł rozwój narkomanii kokainowej.

Zewnętrzne oznaki używania:

- nadpobudliwość i wzmożona aktywność,
- gadatliwość,
- niepokój psychoruchowy,
- zachowania agresywne,
- rozszerzone źrenice, słabo reagujące na światło,
- katar (w przypadku używania poprzez śluzówki nosa),
- czerwony nos z krostkami i objawami egzemy (zaczerwieniona, łuszcząca się skóra, swędzenie).

Na co należy zwrócić uwagę:

- biały proszek lub bezbarwne przezroczyste kryształy bez zapachu o gorzkim smaku,
- rurki do wdychania oparów,
- igły i strzykawki.

Nazwy slangowe:

- koka, koks, gram, porcja, śnieg, charlie, biała dama, witamina C.

6. LSD

LSD to środek z grupy halucynogenów, związek kwasu lizergowego, powszechnie znany jako "kwas", powodujący omamy wzrokowe, słuchowe i dotykowe. LSD jest jednym z najtańszych i najszerzej dostępnych narkotyków. Praktycznie całkowicie wyparło ono inne psychodeliki. Od ponad dwudziestu lat jest to najpopularniejszy środek halucynogenny. Substancją aktywną w LSD jest dietyloamid kwasu lizergowego (LSD-25).

Zewnętrzne oznaki używania:

- rozszerzone źrenice i słaba ich reakcja na światło,
- dziwne, nieracjonalne wypowiedzi,
- wesołkowatość i bełkotliwa mowa,
- brak koordynacji ruchowej i widoczne zaburzenie orientacji przestrzennej.

Na co należy zwrócić uwagę:

- bibułka nasączana roztworem,
- cukier w kostkach,
- opłatki,
- małe tubki z płynem,
- silny zapach potu.

Nazwy slangowe:

- kwas, kwach, kwasik, papierek, krysztatek, kamyczek, trip, ejsid, tejbs, listek,
- nazwy własne bibułek z kolorowym nadrukiem, np. Asterix.

7. Marihuana i haszysz

Wyrabiane są z konopi indyjskich (Cannabis sativa L.), rosnących w południowo-wschodniej Azji, w rejonie Morza Śródziemnego, w Ameryce Środkowej i Południowej. Można je również hodować w klimacie umiarkowanym. Zawierają kilkadziesiąt aktywnych biologicznie substancji, z których najważniejszymi są tetrahydrokanabiole (THC). Są to najbardziej rozpowszechnione, a tym samym najczęściej używane narkotyki w Polsce i na świecie. W niektórych krajach preparaty konopi są legalizowane i dopuszczane do oficjalnego obrotu. Przykładem jest ustawodawstwo holenderskie. Powodem łagodnego podejścia do tych środków jest przekonanie o relatywnie niskich szkodach zdrowotnych i społecznych związanych z ich używaniem.

Zewnętrzne oznaki używania:

- słodkawa woń oddechu, włosów i ubrania,
- gadatliwość i wesołkowatość, stany euforyczne,
- przekrwione oczy,
- kaszel,
- zwiększone łaknienie, apetyt na słodycze,
- ogólne podniecenie i nadczynność psychoruchowa,
- zaburzenia koordynacji ruchowej,
- zaburzenia orientacji przestrzennej.

Na co należy zwrócić uwagę:

- zapach palonych liści,
- brązowo-szare nasionka w kieszeniach lub w podszewce,
- bibuła papierosowa,
- zielony tytoń,
- blade palce.

Nazwy slangowe:

- dżoint, skręt, blant, ziele, zielsko, zioło, grass, marycha, trawa, hasz, marycha, maryśka, skun, gandzia, samosieja, afgan, Kolumbijka.

8. Opiaty

Do opiatów zalicza się substancje otrzymywane z przetworów maku lekarskiego (np.kompot" uzyskiwany domowym sposobem ze słomy makowej) jak i również syntetyczne środki przeciwbólowe, działające na receptor opiatowy. Należą do nich: opium, morfina i heroina (również w postaci do palenia, znana pod slangową nazwą: brown sugar). Do grupy tej należy również metadon - doustny, syntetyczny narkotyk, używany od lat 60-tych jako substytut heroiny, stosowany w lecznictwie w leczeniu narkomanów przyjmujących narkotyki drogą iniekcji (zastrzyków). Powyższe substancje, a zwłaszcza heroinę, uważa się za najbardziej uzależniające znane człowiekowi narkotyki.

Zewnętrzne oznaki używania:

- zamroczenie,
- ślady wkłuć na ciele,
- szklane, wodniste oczy,
- zwężone źrenice,
- brak apetytu,
- krople krwi na rękawach,
- katar,
- niemiły zapach w pomieszczeniu.

Na co należy zwrócić uwagę:

- igły, strzykawki,
- brązowe watki, kapsle, nakrętki, łyżki,
- rurki do wdychania oparów,
- naczynia pokryte brudnym nalotem,
- osmalone sreberka,
- torebki z brunatnawym proszkiem,
- słoma makowa.

9. Sterydy

Głównym powodem zażywania sterydów jest chęć zwiększenia siły, kondycji i poprawienia wyglądu poprzez przyrost masy mięśniowej.

Zewnętrzne oznaki używania:

- poprawa nastroju,
- przypływ energii,
- poczucie siły i kondycji,
- nerwowość, impulsywność, agresywność,
- zmiany skórne (plamy, zaczerwienienia),
- obrzęk twarzy, przerost żuchwy,
- zaburzenia równowagi hormonalnej.

Na co należy zwrócić uwagę:

- szybki przyrost masy mięśniowej, nieproporcjonalny do czasu poświęcanego ćwiczeniom na siłowni.

Nazwy slangowe:

- koks, deka, wino, metka, mietek, omka, omen, prima, teściu.

10. Barbiturany

Środki nasenne. Substancja aktywna: pochodne kwasu barbiturowego (1863 r.). Od tego czasu przeprowadzono z kwasu barbiturowego syntezę około 2.500 barbituranów, z których prawie 50 było wykorzystywanych w celach klinicznych i produkowanych przez zakłady farmaceutyczne na bardzo dużą skalę. Niektóre środki z tej grupy: Cyclobarbital, Luminal.

Zewnętrzne oznaki używania:

- zmniejszenie aktywności życiowej,
- senność,
- bełkotliwa mowa,
- wygląd jak po spożyciu alkoholu,
- wymioty.

Na co należy zwrócić uwagę:

- tabletki,
- drażetki różnych kolorów,
- opakowania po nich.

Informacje pochodzą z: http://www.narkotyki.esculap.pl